Türkiye genelinde özel sektörde görev yapan yüz binlerce işçi, çalışma hayatı boyunca biriktirdiği kıdem tazminatını kaybetme korkusu yüzünden mutsuz olduğu iş yerlerinden ayrılmakta tereddüt ediyor. İş Kanunu’na göre iş sözleşmesini haklı bir neden olmadan fesheden işçi tazminat alamıyor olsa da, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) mevzuatındaki bazı özel maddeler ve çalışma yılı doldurma kriterleri, kendi rızasıyla dilekçe veren işçilere de bu kapıyı sonuna kadar açıyor. Süreçte hak kaybına uğramamak için ise yasal takvimi ve sigorta tescil dönemlerini iyi bilmek gerekiyor.
8 Eylül 1999 Öncesi İşe Girenler İçin 15 Yıl Ve 3600 Gün Formülü
Kendi isteğiyle istifa edip kıdem tazminatını alarak işten ayrılmak isteyenler için en büyük avantaj, ilk sigorta giriş tarihi 8 Eylül 1999 ve öncesi olan çalışanlara tanınıyor. Bu tarihten önce yasal olarak sisteme dahil olmuş bir işçi, yaş şartını beklemeksizin şu iki yasal kriteri yerine getirdiğinde tazminat hakkı kazanıyor:
Sigortalılık süresinin en az 15 yıl olması,
SGK’ya ödenen toplam prim gün sayısının minimum 3600 günü tamamlaması.
Bu şartları sağlayan bir çalışan, mevcut iş yerinde de en az 1 yıl çalışmış olmak kaydıyla, SGK’dan alacağı "Kıdem Tazminatı Alabilir" yazısını işverene tebliğ ederek istifa ettiğinde tazminatını kuruşu kuruşuna tahsil edebiliyor.
9 Eylül 1999 İle 30 Nisan 2008 Arası Girişlilerde Kriterler Değişiyor
İlk defa sigortalı olduğu tarih 9 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 tarihleri arasına denk gelen çalışanlar için ise 15 yıl ve 3600 gün kuralı geçerli sayılmıyor. Bu gruptaki vatandaşların istifa ederek kıdem tazminatı alabilmesi için yasa iki farklı alternatif sunuyor:
Sigortalılık süresine bakılmaksızın toplamda 7000 prim gün sayısını tamamlamış olmak,
Ya da 25 yıllık sigortalılık süresini doldurup en az 4500 prim gününe sahip olmak.
Bu şartlardan birini yerine getiren çalışanlar da yine SGK şubelerinden alacakları resmi yazı ile istifa dilekçelerini sunup geçmiş yıllara ait tüm tazminat haklarını güvence altına alabiliyor.
Kadın Çalışanlar İçin Evlilik Nedeniyle Sözleşme Feshi Hakkı
İş Kanunu, kadın çalışanlara özel olarak evlilik birliğinin kurulması aşamasında çok önemli bir pozitif ayrımcılık tanıyor. Yasal olarak evlenen bir kadın işçi, evlilik tarihinden itibaren tam 1 yıl (365 gün) içinde iş sözleşmesini "evlilik gerekçesiyle" tek taraflı olarak feshetme hakkına sahiptir. Bu durumda kadın çalışanın sadece nikah cüzdanı fotokopisini istifa dilekçesine eklemesi yeterli kabul ediliyor. İşveren, ihbar süresi beklemeksizin kadının çalıştığı her tam yıl için bir aylık brüt ücreti tutarındaki kıdem tazminatını ödemekle yükümlü tutuluyor.
Askerlik Ve Haklı Fesih Nedenleriyle İstifa Edenlerin Durumu
Erkek çalışanların yasal vatani görevlerini yerine getirmek üzere askere gitmeleri de kanunen "haklı fesih" gerekçesi sayılıyor. Askere sevk belgesini (sülüs) alan bir çalışan, iş yerine sunacağı istifa dilekçesiyle birlikte kıdem tazminatını alarak ayrılış yapabiliyor. Bunun yanı sıra maaşın düzenli ödenmemesi, fazla mesai ücretlerinin eksik yatırılması, SGK primlerinin gerçek ücret üzerinden değil de asgari ücretten gösterilmesi ya da iş yerinde mobbing (psikolojik baskı) uygulanması gibi durumlar da işçiye "haklı nedenle istifa" hakkı veriyor. Bu tarz durumlarda işçi, ihbar süresini doldurmadan ayrılsa dahi kıdem tazminatını yasal olarak talep edebiliyor.
