Yıl sonuna doğru yaklaşırken emeklilik hakkı kazanan sigortalıların en çok yoğunlaştığı "Dilekçeyi bu yıl mı vermeliyim, yoksa önümüzdeki yıla mı bırakmalıyım?" sorusu, Merkez Bankası’nın son enflasyon raporunun ardından yeni bir boyut kazandı. Sosyal güvenlik sisteminde emekli maaşları, dilekçenin verildiği tarihteki enflasyon verileri ve büyüme rakamlarına göre hesaplanan güncelleme katsayıları üzerinden belirleniyor. Merkez Bankası'nın tahminlerini yükseltmesi, bu yılın katsayısı ile önümüzdeki yılın katsayısı arasındaki makasın daralmasına, hatta bazı dönemler için dengelerin tamamen değişmesine yol açtı.
Maaş Hesaplamasında Güncelleme Katsayısının Rolü
Emekli maaşı bağlanırken sigortalının geçmiş yıllardaki kazançları, dilekçe tarihine kadar her yılın enflasyon oranı (TÜFE) ve ülke büyüme hızının (GHYH) yüzde 30’u eklenerek güncellenir. Eğer bir vatandaş dilekçesini 31 Aralık tarihine kadar verirse, bir önceki yılın katsayıları ve o yıl içindeki emekli maaşı zamları (ocak ve temmuz zamları) hesabına dahil edilir. Ancak dilekçe 1 Ocak tarihine sarkarsa, bu kez cari yılın yani kapanan yılın yıllık enflasyonu ve büyüme oranı baz alınarak yeni bir güncelleme yapılır. Merkez Bankası’nın tahmin değişimleri, tam olarak bu iki dönem arasındaki maaş farkını doğrudan etkiliyor.
Kasım Ayı Enflasyon Verisi Kritik
Sosyal güvenlik uzmanları, emekli adaylarının acele karar vermemesi gerektiği konusunda çok ciddi uyarılarda bulunuyor. Yılın ikinci yarısındaki enflasyon trendinin tam olarak görülebilmesi ve yıllık bazda oluşacak kesin katsayının tahmin edilebilmesi için kasım ayı enflasyon verilerinin (aralık ayının başında açıklanır) mutlaka beklenmesi gerekiyor. Kasım ayı verisi netleştiğinde, yıl sonu enflasyonunun hangi bantta kapanacağı neredeyse kesinleşiyor. Bu veri ortaya çıkmadan, sadece kulaktan dolma bilgilerle ekim veya daha erken aylarda dilekçe vermek, iki dönem arasındaki yüzde 20’leri bulabilecek olası bir katsayı avantajını tamamen kaçırmak anlamına gelebiliyor.
Erken Dilekçe Vermenin Ömür Boyu Yol Açabileceği Maaş Kaybı
Emeklilik dilekçesinin verildiği an bağlanan maaş, ömür boyu alınacak taban aylığı oluşturuyor. Sonradan yapılan yasal düzenlemeler veya itirazlar, yanlış tarihte verilen dilekçenin yarattığı kaybı telafi etmeye yetmiyor. Yanlış dönem seçimi nedeniyle sisteme daha düşük katsayıyla giren bir emeklinin maaşı, doğru dönemi seçen bir kişiye göre her ay yüzlerce, hatta binlerce lira daha az hesaplanıyor. Bu fark, sonraki yıllarda yapılacak tüm bayram ikramiyesi, seyyanen zam veya periyodik emekli zammı dönemlerinde de katlanarak büyümeye devam ediyor ve vatandaş ömür boyu hak kaybına uğramış oluyor.
Emekli Adaylarının Hak Kaybı Yaşamamak İçin İzlemesi Gereken Yol Haritası
Mevcut karmaşık tabloda en doğru kararı vermek isteyen sigortalıların şu adımları takip etmesi tavsiye ediliyor:
Aceleci davranıp hemen dilekçe vermek yerine, sonbahar aylarındaki enflasyon gerçekleşmeleri yakından takip edilmelidir.
Aralık ayının ilk haftasında açıklanacak olan Kasım ayı enflasyon rakamları beklenmeli ve yıllık enflasyonun kesinleşmeye başladığı o günlerde uzmanlarca simülasyon hesaplamaları yaptırılmalıdır.
Kamu ve özel sektör çalışanları için yasal takvim farklılıkları (kamu işçileri için 14 Ocak, SSK'lılar için 31 Aralık gibi) göz önünde bulundurularak, katsayı avantajının hangi yılda olduğu kuruşu kuruşuna hesaplanıp dilekçe o son düzlükte teslim edilmelidir.
