Türkiye'de sosyal güvenlik sisteminde 2008 yılında yapılan büyük reformun sancıları, bu tarihten sonra işe giren çalışanlar için her geçen gün daha belirgin hale geliyor. SGK Başuzmanı İsa Karakaş, kamuoyunun gözünden kaçan ve milyonlarca yeni nesil çalışanı gelecekte büyük bir mali çıkmaza sürükleyebilecek "ikili sistem" detaylarını açıkladı. Karakaş, 1 Ekim 2008 öncesi ve sonrası işe girenler arasında sadece maaş miktarı açısından değil, emeklilik sonrası çalışma hakları bakımından da uçurumlar oluştuğuna dikkat çekti.
Aylık Bağlama Oranlarındaki Düşüş Maaşları Eritiyor
Sistemdeki en büyük adaletsizliklerden biri, emekli maaşlarının hesaplanmasında kullanılan Aylık Bağlama Oranı (ABO) katsayılarında kendini gösteriyor. Geçmiş dönemlerde çok daha yüksek olan bu oranlar, 1 Ekim 2008 sonrasında sisteme girenler için taban seviyeye çekildi.
Eski sistemde çalışanların prim ödedikçe alacakları emekli maaşı düzenli olarak yükselirken, yeni sistemde asgari ücret veya asgari ücrete yakın seviyelerde uzun yıllar prim ödeyen kişilerin gelecekte alacakları maaşlar gün geçtikçe eriyor. Bu durum, 2008 sonrası girişli çalışanların ne kadar çok çalışırlarsa çalışsınlar, sistemin yapısı gereği daha düşük emekli maaşı almalarına yol açıyor.
Emekli Olduktan Sonra Çalışanların Aylığı Tamamen Kesiliyor
İsa Karakaş'ın yaptığı uyarının en çarpıcı ve tehlikeli kısmı ise emeklilik sonrası çalışma hayatını kapsıyor. Türkiye'de mevcut durumda milyonlarca emekli, aldığı maaş yetersiz olduğu için Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) ödeyerek hem emekli aylığını alıp hem de yasal olarak çalışmaya devam edebiliyor. Ancak bu hak sadece 2008 öncesi girişliler için geçerli.
1 Ekim 2008 tarihinden sonra ilk kez sigortalı olan ve gelecekte emekliliğe hak kazanacak vatandaşlar, emekli olduktan sonra 4A (SSK) kapsamında bir işyerinde sigortalı olarak çalışmaya başladıkları an emekli maaşları SGK tarafından otomatik olarak tamamen kesilecek.
Yeni Nesil Çalışanlar İçin İki Seçenek Kalıyor
Yasal mevzuattaki bu katı kural nedeniyle, 2008 yılından sonra iş hayatına atılan genç kuşağı emekli olduklarında çok zorlu bir süreç bekliyor. Gelecekte sistemden maaş almak isteyen vatandaşlar iki keskin seçenekle karşı karşıya kalacak:
Ya sadece SGK tarafından bağlanan ve mevcut sisteme göre oldukça düşük kalacak olan emekli aylığı ile geçinmek zorunda kalacaklar,
Ya da emekli maaşlarından tamamen feragat edip, aylıklarını kestirerek aktif olarak iş hayatında çalışmaya devam edecekler.
Kayıt Dışı İstihdamı Tetikleme Riski Bulunuyor
Sosyal güvenlik uzmanları, 2008 sonrası işe girenler için uygulanan bu katı kuralın gelecekte iş gücü piyasasında çok ciddi yapısal sorunlara yol açabileceği konusunda hemfikir. Hem emekli maaşını kaybetmek istemeyen hem de geçinebilmek için çalışmak zorunda olan geleceğin emeklilerinin, sistemin bu açığı nedeniyle zorunlu olarak kayıt dışı (sigortasız) çalışmaya yönelebileceği belirtiliyor. Bu durumun kamunun vergi ve prim gelirlerinde devasa kayıplar yaratmaması adına, 2008 sonrası mevzuatın yeniden gözden geçirilerek revize edilmesi gerektiği vurgulanıyor.
